Olma haqida ma’lumotlar

Manbalarda keltirilishicha, dunyoda olmaning yetti mingga yaqin navi mavjud. Bizning yurtimizda esa yuzdan ziyod olma navlari o‘stiriladi. Parhezshunos N.Suslinaning yozishicha, olmani salomatlikka ziyon yetkazmaydigan darajada iste’mol qilish — me’yorini saqlash uning tarkibidagi uglevodlar miqdoriga qarab aniqlanar ekan.

— Qizil olmaga qaraganda ko‘m-ko‘k olmaning kaloriyasi biroz kam, — deb ta’kidlaydi ekspert. — Agar vaznni kamaytirmoqchi yoki qand xastaligidan himoyalanmoqchi bo‘lsangiz, ko‘k olma, ya’ni ­nordon-shirin olmalarni iste’mol qilgan ma’qul.

— Umumjahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyasiga ko‘ra, kuniga 700-800 gramm har xil sabzavot va mevalar iste’mol qilish kerak. Olmalar g‘arq pishgan mavsumda esa ularni olmaga almashtirsa ham bo‘ladi. Faqat bunda erkaklar olmani 700 g. ayollar esa 500 g.dan oshirmasligi kerak. Shuni hisobga olingki, olma tarkibida me’da shirasi hosil bo‘lishiga ta’sir qiladigan kislota mavjud. Shu bois olmani odatda tushlikdan avval iste’mol qilgan yaxshi. Bu ishtahani ochadi, olma tarkibidagi kletchatka (biriktiruvchi to‘qimalar) esa, me’dani to‘ldiradi, natijada tushlikda haddan ziyod ko‘p ovqat yeb qo‘ymaysiz. Olma tarkibida S darmondorisi va foydali pektin ham mavjud.

— Olma urug‘ida ko‘p miqdorda yod bor. Shuning uchun kuniga 2-3 dona olmani urug‘lari bilan iste’mol qilish foydali. Bu bilan bir kecha-kunduzlik yodga bo‘lgan ehtiyoj ta’minlanmasa-da baribir, u foydali. Ikkinchidan, yaxshi pishmagan olma urug‘ida zaharli sinil kislotasi bor. Bir necha kilogramm shunday olma urug‘i bilan iste’mol qilinsagina u zararli ta’sirga ega bo‘ladi.

— Ayrimlar oddiy olmaga qaraganda qo‘rda pishirilgani kaloriyali, deb hisoblaydi. Agar pishirish chog‘ida olmaga asal, shakar, tvorog qo‘shilmasa, uning kaloriyasi oddiy olmaniki bilan bir xil bo‘ladi. Agar qishga g‘amlash uchun olmalarni quritib olsangiz 100 g.dan 20 g. olma qoqi chiqadi. Ularning kaloriyasi esa bir xil. Biroq olma qoqini choynakka qaynoq suv solib damlasangiz, yaxshi olmali choy bo‘ladi. Bunday damlama tinchlantiruvchi xususiyatga ham ega. Qo‘rda pishirilgan olmada esa, me’da shirasi ajralishiga ta’sir ko‘rsatadigan kislotalar kam.

— Olmani ko‘p iste’mol qilish qonni ko‘paytiradi, degan xato qarash ham mavjud. Olma tarkibida temir miqdori shu darajada ozki, amalda organizm uni o‘zlashtirolmaydi. Gemoglobin ozayganda qizil go‘sht, jigar, tuxum iste’mol qilish yordam beradi. Biroq olmada darmondorilar, ichakdagi zaharli moddalarni ­zararsizlantiruvchi kletchatka ko‘p.

— Olmaning har qanday navi tarkibida 80 foizga qadar suv mavjud. Biroq kuz va qishga borib pishadigan ko‘k olmalarda suv biroz kam bo‘ladi. Shuning uchun aynan mana shunday navlarni quritish uchun tanlagan ma’qul. Yozda pishadigan qizil olmalar shirin va shiraliligi bois ularni yangiligida iste’mol qilgan afzaldir. Ko‘k olmalar qishga g‘amlab qo‘yilsa, mikroelementlari yaxshi saqlanadi.

— Oshqozon yarasi, ich qotish, eroziya, jarohat kabi taom hazmi bilan bog‘liq xastaliklar xuruj qilgan paytlarda olma ko‘p iste’mol etilsa, og‘riq paydo qilishi, xastalikni rivojlantirib yuborishi mumkin. Chunki olmada, ayniqsa, uning po‘stlog‘ida ­dag‘al kletchatka ko‘p.

Olmani boshqa sabzavot va mevalardan alohida saqlagan ma’qul. Kuz va qishga kelib pishadigan antonovka, semirenko navli olmalar, ya’ni ko‘m-ko‘k va qattiq, nordon-shirin olmalar uzoq vaqt saqlanadi. Bunda salqin va qorong‘i joylar qo‘l keladi.

Olma qobig’i bilan eng yaxshi iste’mol qilinadi, barcha foydali moddalar darhol uning ostida bo’ladi. Olma tarkibida ko’p miqdorda foydali tolalar mavjud bo’lib, bu hazm qilishni yaxshilaydi.

Eng ko’p umr ko’radigan olma daraxti Amerikada topilganligi, 1647 yilda Piter Stuvesant tomonidan Manxettandagi bog’ida ekilgani va hozir ham o’z mevasini berayotgani aytiladi.

Olma urug’lari, shuningdek, juda xavfli moddani o’z ichiga oladi – amigdalin glikosid! Oshqozonda u eng kuchli zahar bo’lgan hidrosiyan kislotasi chiqarilishi bilan parchalanadi. Shuning uchun, olma bilan kovaklar bilan ovqatlanish tavsiya etilmaydi. Dunyo bo’yicha 7,500 olma navlari o’stiriladi. Olma ishlab chiqarish va eksport qilish bo’yicha Xitoy va AQSh etakchi hisoblanadi.

Olmalar suvga cho’kmaydi, chunki ularning massasining 20-25 foizi havo. O’rtacha har bir olma taxminan 70-100 kaloriya bor. Buning yordamida olma ko’plab parhezlar va parhez ovqatlarning bir qismidir. Eng uzun olma po’stlog’i Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan. eng uzun buzilmagan olma po’stlog’idagi rekord Ginnes kitobiga kiritilgan va 11 soat 30 daqiqa davomida olma tozalagan va 52 santimetr 51 santimetr po’stini olgan amerikalik Keti Uolferga tegishli. Ushbu rekord 1976 yil 16 oktyabrda Nyu-Yorkda o’rnatildi. Statistikaga ko’ra, yer yuzidagi deyarli har ikkinchi mevali daraxt olma daraxtidir. Yashil olma suyaklar va tishlarning mustahkamligiga foydali ta’sir ko’rsatadi. Ular ko’rishni yaxshilaydi va yallig’lanishga qarshi xususiyatlarga ega. Yashil olma qizil olma tarkibiga ko’proq S vitaminiga ega. Taniqli afsonaga ko’ra, Umumjahon tortishish qonuni Nyuton tomonidan boshiga olma tushganda kashf etilgan. Karl Vilgelm Scheele 1785 yilda pishmagan olma tarkibidan yangi organik kislotani ajratib oldi, uni molik kislota deb atadi. Afsonaga ko’ra, Odam Ato yaxshilik va yomonlikni bilish daraxtidan yutmoqchi bo’lganida, u tomog’iga tiqilib qolgan. O’shandan beri Odamning Odamdagi olami birinchi gunohni eslatadi va Odam Atoning olmasi deb nomlanadi. Gollandiyalik dengizchilar birinchi marta Xitoyda apelsinni ko’rishdi va uni xitoy olma (Apfel sine) deb atashdi, shundan beri uni apelsin deb atash odat tusiga kirgan. Stiv Djobsning tarjimai holidan: – Olma mevali ratsionimning bir qismi edi. Men hozirgina olma fermasidan qaytayotgan edim va Apple nomi kulgili va samimiy bo’lib tuyuladi deb o’yladim … 2005 yilda yaponiyalik Chisato Ivasaki Xirosaki shahridagi fermasida ulkan olma o’sdi, uning og’irligi 1,849 kg edi. Eng kichik olma – raiki. Olma kuni har yili Buyuk Britaniyada 21 oktyabrda o’tkaziladi, pravoslav xristianlar esa Apple Spas-ni nishonlashadi. G’ayrioddiy mevani shveytsariyalik bog’bon Markus Kobert yetishtirgan. Tashqi tomondan olma va ichki tomondan pomidor kabi meva olish uchun 20 yil kerak bo’ldi. Yangi meva (yoki sabzavot) Redlove deb nomlangan – “Qizil sevgi”.